2. Ontwikkelingen en opgaven

Ontwikkelingen
Het woningtekort in Nederland blijft toenemen door kleinere huishoudens, stagnerende bouw, stijgende kosten, stikstofbeperkingen en de beperkte fysieke ruimte. Hierdoor lopen wachttijden op in zowel de sociale huur- als koopsector, terwijl de betaalbaarheid van woningen afneemt voor starters, senioren en lagere inkomensgroepen. De demografische ontwikkelingen en maatschappelijke veranderingen, zoals vergrijzing, groei van aandachtsgroepen en de overgang van een zorgende overheid naar een participatiesamenleving, vergroten de behoefte aan diverse passende woonvormen, inclusief de integratie van wonen en zorg.

In de fysieke ruimte groeit de behoefte aan kwalitatief hoogwaardige, toegankelijke en toekomstbestendige groene voorzieningen.

Landelijke en provinciale beleidskaders veranderen tegelijkertijd in hoog tempo. De (1) aankomende Nota Ruimte, (2) de Zuid-Hollandse Ruimtelijke Koers en (3) het Omgevingsbeleid 2025 vragen om doorwerking in het lokale ruimtelijke beleid. Deze kaders leggen onder meer sterkere nadruk op bodem en water als sturend principe, integrale gebiedsontwikkeling en regionale afstemming. Ook regionale inspanningen waarmee invulling wordt gegeven aan de ruimtelijke strategie en die leiden tot hogere brede welvaart voor onze inwoners vraagt om samenwerking en keuzes. In een concept regionale investeringsagenda zijn opgaven gedefinieerd waarbij intensieve samenwerking leidt tot betere bereikbaarheid, meer woningen, een sterkere economie, betrouwbare energievoorziening en een gezondere leefomgeving.

Ook de klimaat- en energietransitie speelt een grote rol. De ambitie om als Nederland in 2050 klimaatneutraal, aardgasvrij en klimaatbestendig te zijn heeft grote gevolgen voor de ruimtelijke inrichting. Gemeenten hebben zich gecommitteerd om Nederland zo goed mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust te hebben ingericht in 2050. Sliedrecht heeft daarbij specifieke uitdagingen door de lokale bodemstructuur.

Infrastructuur en mobiliteit staan onder druk: toenemende regionale mobiliteit - met name autoverkeer - leidt tot congestie in en buiten het dorp, parkeerdruk en een negatieve impact op de openbare ruimte.

Opgaven 
Sliedrecht staat voor de opgave om meer passende, betaalbare en toegankelijke woningen te realiseren, zodat inwoners in elke levensfase prettig, zelfstandig en veilig kunnen wonen. Ook sociale woningbouw valt hieronder. In gebiedsontwikkelingsprojecten (waaronder het programma Ruimtelijke Vernieuwing) sturen we op beschikbaarheid en variatie van het woningaanbod. Bij alle woningbouwontwikkelingen is er aandacht voor starters, senioren, gezinnen en inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag. Gelijktijdig hebben we ons bij verbouw en nieuwbouw te verhouden tot en rekening te houden met de beperkingen gerelateerd aan stikstof en PFAS-vervuiling, maar ook ruimtelijke zaken zoals parkeerdruk.

In het algemeen is het voorzieningenniveau toereikend om de beoogde groei in woningen en inwoners op te vangen. Dit geldt echter niet voor zorg en onderwijs en functionaliteiten als de gemeentewerf en de begraafplaats.

Daarnaast ligt er een duidelijke opgave om de toekomstbestendigheid en functionaliteit van de fysieke leefomgeving te versterken. Het Burgemeester Feitsmapark is een voorbeeld van de noodzaak om te komen tot een breed gedragen toekomstvisie voor de buitenruimte. Deze opgave geldt voor heel Sliedrecht en vraagt om keuzes in de openbare ruimte met behoud van kwaliteit. Bijvoorbeeld door de herinrichting van parken, pleinen en wijkgroen uitnodigend en veilig vorm te geven, waarin de inwoner centraal staat.

De veranderingen in rijks- en provinciaal ruimtelijk beleid brengen de opgave met zich mee om het lokale Omgevingsbeleid, zoals de Sliedrechtse Omgevingsvisie, programma’s en Omgevingsplannen hierop tijdig aan te passen. Dit vraagt lokale keuzes en strategische positionering, zodat Sliedrecht kan meebewegen én invloed kan uitoefenen op regionale en landelijke kaders.

De klimaat- en energietransitie hebben continu onze aandacht. Sliedrecht heeft mooie stappen gezet de afgelopen jaren en zal nu moeten intensiveren richting een klimaatbestendige, waterrobuuste en energiezuinige leefomgeving, met aandacht voor wateroverlast, funderingsproblematiek, droogte en extreem weer. Dit vraagt een integrale ruimtelijke benadering op basis van het principe water en bodem sturend. Ook de manier van afvalaanbieding en -inzameling draagt bij aan de klimaatdoelen. Wettelijke kaders en de stijgende kosten vragen om een geactualiseerd grondstoffenbeleid.

De druk op wegen en infrastructuur belemmert bereikbaarheid en leefkwaliteit en vraagt om sturing op een bereikbaar dorp met een goede doorstroming, diverse vervoersmogelijkheden en een openbare ruimte ingericht volgens het STOMP-principe. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar in Sliedrecht Noord, waar de MerwedeLingelijn kansen biedt om bereikbaarheid, duurzame mobiliteit en kwaliteit van leven te versterken door betere OV-ontsluiting te combineren met een aantrekkelijke, veilige en leefbare openbare ruimte.

Ontwikkelingen
De ontwikkelingen in Sliedrecht sluiten aan bij wat landelijke trends laten zien. Er is sprake van een toenemende druk op wonen, zorg, veiligheid en sociale samenhang. De demografie van Sliedrecht is in beweging: vergrijzing, een groei van het aantal kwetsbare huishoudens en toenemende individualisering leiden tot meer afhankelijkheid van ondersteuning. Tegelijkertijd staat de kwaliteit van de zorg onder druk als gevolg van personele schaarste, een dreigend tekort aan huisartsen op de langere termijn en vragen we meer van de samenleving. Jongeren ervaren meer mentale problemen en er is sprake van steeds complexere casuïstiek, wat leidt tot verdere druk op jeugdhulp en het onderwijs. In de volwassenenzorg zorgt het beleid van langer thuis wonen voor complexere zorgbehoeften, terwijl sociale netwerken juist lijken te verzwakken. Hierdoor groeit de afhankelijkheid van het sociaal domein en de dienstverlening vanuit het Bonkelaarhuis, terwijl de beschikbare middelen en capaciteit onder druk staan.

Ook de sociaaleconomische positie van onze inwoners staat onder spanning. Inwoners in Sliedrecht hebben vaker te kampen met financiële problemen. Hierdoor kunnen zij te maken krijgen met stress en schuldenproblematiek en zullen zij mogelijk vaker terugvallen op gemeentelijke hulp en ondersteuning.

De landelijke akkoorden Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) vragen van gemeenten een verdere verschuiving van zorg naar preventie. IZA en GALA worden opgenomen in het Aanvullende Zorg –en Welzijnsakkoord (AZWA). Het doel hiervan is de zorg toegankelijk en betaalbaar houden voor iedereen en het arbeidsmarkttekort in zorg en welzijn terug te dringen. Het AZWA vraagt van de gemeenten dat zij nauwer samenwerken met zorg- en welzijnsorganisaties om de toegankelijkheid van zorg te waarborgen ondanks personeelstekorten. Het akkoord benadrukt dat gemeenten preventie en het sociaal domein sterker moeten verbinden met de zorg, en actief moeten deelnemen aan regionale afspraken over arbeidsmarkt, innovatie en administratieve lastenvermindering. Hierdoor wordt de gemeentelijke rol in het organiseren van een toekomstbestendige, uitvoerbare zorgketen steeds belangrijker.

Niet alleen het sociale aspect kent zijn ontwikkelingen, ook het thema veiligheid vraagt aandacht. Digitale criminaliteit neemt toe, ondermijning manifesteert zich in vormen als uitbuiting en misbruik van voorzieningen. Ook ervaren inwoners in verschillende wijken jeugdoverlast, variërend van samenscholingen en geluidshinder, tot intimidatie en vernielingen. Hoewel een groot deel van de Sliedrechtse jeugd zich positief ontwikkelt en een waardevolle bijdrage levert aan onze samenleving, vraagt een kleinere groep om gerichte aandacht. De behoefte aan zichtbaarheid van toezicht en handhaving op straat blijft groot. Daarnaast worden gemeenten en inwoners geconfronteerd met bredere dreigingen zoals geopolitieke instabiliteit, digitale kwetsbaarheden en verstoringen in de vitale infrastructuur.

In onze gemeente zien we een toename van zorgaanbieders die zich richten op doelgroepen met complexe problematiek, zoals mensen met ernstige gedragsstoornissen, verslavingsproblematiek of een combinatie van zorg- en veiligheidsrisico’s. Hoewel deze zorginstellingen een belangrijke maatschappelijke functie vervullen, leidt hun komst regelmatig tot zorgen in de buurt, bijvoorbeeld over leefbaarheid, veiligheidsincidenten en de draagkracht van kwetsbare wijken. Voor gemeenten bestaan er beperkte mogelijkheden om de vestiging van dergelijke instellingen te reguleren of tegen te houden, omdat de wettelijke afwijzingsgronden beperkt zijn en veel voorzieningen binnen de kaders van het omgevingsrecht of de zorgwetgeving passen.

Daardoor is het vaak niet mogelijk om op voorhand te sturen op locatiekeuze of spreiding, ook wanneer de impact op de omgeving aanzienlijk is. Juist daarom is het van belang om als gemeente stevig in te zetten op vroegtijdige afstemming met aanbieders, goede informatie-uitwisseling en het monitoren van de effecten op de leefbaarheid en veiligheid. Daarnaast is samenwerking met het Bonkelaarhuis, zorgpartners, politie en Veilig Thuis noodzakelijk om risico’s tijdig te signaleren en passende maatregelen te treffen.

Opgaven 
Binnen het sociaal domein liggen de grootste opgaven voor de lange termijn in het versterken van de sociale, maatschappelijke-, en economische draagkracht en weerbaarheid van onze inwoners. Op de korte termijn vraagt dit om een aanpak waarbij ingezet wordt op een veilige leefomgeving, preventie, onderwijs en een sterke sociale basis.

Er ligt een grote opgave om het sociale- en veiligheidsdomein te versterken en toekomstbestendig te organiseren. Dat betekent het structureel borgen van preventie en tijdige signalering, het bieden van passende ondersteuning en het verbeteren van de aansluitingen tussen verschillende initiatieven, zorgtrajecten en maatschappelijke partners met daarbij als belangrijke basis het Bonkelaarhuis. Op deze manier ontstaat er één samenhangende sociale infrastructuur waarin alle doelgroepen kunnen rekenen op tijdige, effectieve en passende ondersteuning en waarin de samenleving als geheel mentaal veerkrachtiger, veiliger en toekomstbestendig wordt.

Op het gebied van participatie en bestaanszekerheid is de opgave om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt beter te ondersteunen in het meedoen naar vermogen. Dit vraagt om een sociaal stabiele omgeving waarin vertrouwen centraal staat, de sociale infrastructuur stevig is en inwoners de ruimte krijgen hun zelfstandigheid te versterken. Daarbij hoort ook het verstevigen van financiële bestaanszekerheid en het versterken van de sociale cohesie in de wijken. We zien een groeiende kloof tussen inwoners met financiële zekerheid en inwoners in kwetsbare posities.

De veiligheidsopgaven richten zich op het creëren van een veilige leefomgeving met voldoende toezicht, een integrale aanpak van jeugdoverlast en ondermijning en het vergroten van de zichtbaarheid en effectiviteit van handhaving en samenwerking met partners. Hierbij hoort ook het versterken van vroegtijdige signalering in wijken en het bieden van handelingsperspectief aan inwoners die ondersteuning nodig hebben.

Tot slot zal Sliedrecht moeten investeren in maatschappelijke en fysieke weerbaarheid. De opgave is om inwoners, organisaties en vitale processen beter te beschermen tegen verstoringen door digitale incidenten, geopolitieke spanningen en klimaatgerelateerde risico’s. Dit vraagt om een robuust lokaal stelsel van crisisbestendigheid en een gemeenschap die in staat is elkaar te ondersteunen en verbonden te blijven wanneer het erop aankomt.

Ontwikkelingen
De economische context van Sliedrecht is de afgelopen jaren sterk veranderd. Ontwikkelingen in de wereld laten zien dat economie niet langer draait om alleen groei en vestigingsklimaat. De beschikbaarheid van energie, netcapaciteit en menselijk kapitaal is steeds meer een randvoorwaarde geworden voor economische ontwikkeling. Dat geldt ook voor de beschikbaarheid van passende huisvesting voor arbeidskrachten, waaronder arbeidsmigranten. Voor Sliedrecht betekent dit dat economische ontwikkeling nadrukkelijker verbonden moet worden met ruimtelijke keuzes, infrastructuur, energievoorziening, mobiliteit, wonen en onderwijs. Zonder investeringen in deze randvoorwaarden komt ook het toekomstig verdienvermogen onder druk te staan.

Sliedrecht geeft jaarlijks ruimte aan verschillende evenementen. Wie een evenement wil organiseren krijgt te maken met steeds meer aspecten waar rekening mee gehouden dient te worden. Landelijke regelgeving rondom duurzaamheid en circulariteit, aandacht voor de beperking van stikstofuitstoot, maar ook de druk op veiligheid vragen meer van evenementenorganisatoren.

Binnen het maatschappelijk vastgoed speelt ook verduurzaming een grotere rol dan voorheen. Door stijgende kosten, veranderende gebruiksvragen en een scherpere focus op kerntaken groeit de noodzaak om doelmatiger om te gaan met gebouwen.

De gemeente is verantwoordelijk om de scholen in Sliedrecht te voorzien van schoolgebouwen. Om te zorgen dat alle scholen passende, veilige en toekomstbestendige gebouwen hebben, is in 2025 het Integraal Huisvestingsplan (IHP) opgesteld. Dit plan is samen met de schoolbesturen opgesteld en kijkt naar de korte en lange termijn.

Ook in sport en cultuur vinden verschuivingen plaats. Sportdeelname verandert door een toename van informeel en individueel bewegen, terwijl sportverenigingen belangrijk blijven voor sociale cohesie. Het mogelijk vervallen van middelen in het kader van het Sportakkoord in 2027, zorgt voor het onder druk komen te staan van financiering voor activiteiten, bijeenkomsten en ondersteuning voor sportaanbieders. In cultuurparticipatie doen vooral jongeren en hoger opgeleiden actief mee, terwijl lagere inkomensgroepen achterblijven. We werken aan de doorontwikkeling van het lokaal cultuuraanbod, waaronder een toekomstbestendig poppodium.

Opgaven
Sliedrecht staat voor de opgave de lokale economie veerkrachtig en toekomstbestendig te versterken. In een context van schaarse ruimte, beperkte energiecapaciteit en krapte op de arbeidsmarkt vraagt dit om scherpe ruimtelijke keuzes, innovatie, regionale samenwerking, ondersteuning van ondernemers in hun transities en het behouden en ontwikkelen van passende werkgelegenheid. Tegelijkertijd is gerichte inzet nodig op randvoorwaarden als energie-infrastructuur, onderwijs, mobiliteit en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Tijdige actie is noodzakelijk om het economische verdienvermogen te behouden en economische kansen niet mis te lopen.

De vastgoedportefeuille vraagt aandacht en intensivering om deze toekomstbestendig te maken, passend bij de maatschappelijke behoeften in Sliedrecht. Het creëren van overzicht om vervolgens gerichte keuzes te maken in het al dan niet behouden, afstoten of anders inzetten ons vastgoed kan bijdragen aan deze toekomstbestendigheid.

Ook de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs vraagt om aandacht en intensivering om dit zorgvuldig en voortvarend op te kunnen pakken. Immers moeten we voldoen aan de wettelijke eisen die ervoor staan en dienen we voor een aantal scholen op korte termijn uitbreiding of vervangende huisvesting te realiseren.
De ontwikkelingen in de evenementensector vragen een andere gedachtegang van zowel organisatoren als gemeente. Samen toewerken naar haalbare en uitvoerbare vergunningsprocessen waarbij kwaliteit en veiligheid geborgd zijn, zonder onnodige belemmeringen voor de organisatie, zorgt ervoor dat Sliedrecht een dorp met waardevolle en toegankelijke initiatieven en evenementen blijft.

Voor sport en bewegen ligt er een opgave om een toekomstbestendig, samenhangend beleid te ontwikkelen dat inspeelt op veranderende sportbehoeften, de onzekerheid van het wegvallen van Rijksmiddelen, grote ruimtelijke ontwikkelingen en de druk op bestaande sportaccommodaties. Ook de Rekenkamer Sliedrecht heeft geconcludeerd dat scherper beleid en beter onderbouwde keuzes noodzakelijk zijn, zodat beleid beter aansluit op daadwerkelijke behoeften. Dit in een context waarin samenwerking tussen lokale en regionale partners essentieel blijft.
Voor cultuur ligt er een opgave voor het versterken van het huidige cultuuraanbod en meer samenhang aan te brengen tussen de verschillende cultuurvormen. Het recent opgerichte lokaal cultuurplatform kan hier een belangrijke rol in vervullen. Investeren in de doorontwikkeling van het lokale cultuuraanbod, waaronder een toekomstbesteding poppodium en een gemoderniseerd Baggermuseum, kan bijdragen aan het versterken van verschillende cultuurvormen en de verbinding ervan met elkaar. Samenwerking met culturele partners, maatschappelijke organisaties en het onderwijs is essentieel om een toegankelijk en divers aanbod voor alle inwoners te kunnen realiseren.

Sport, bewegen en cultuur staan niet los van elkaar en vormen een samenhangende opgave, welke vraagt om integraliteit en zorgvuldigheid.

Ontwikkelingen  
De samenleving verandert in hoog tempo en daarmee ook de context waarbinnen een gemeentelijke organisatie functioneert. Inwoners zijn meer betrokken, beter geïnformeerd en verwachten transparante, snelle en begrijpelijke dienstverlening. Tegelijkertijd wordt klantgerichtheid binnen de organisatie verschillend ingevuld, wat leidt tot versnippering, langere doorlooptijden en een grotere belasting van zowel inwoners als individuele medewerkers. Ook groeit het wantrouwen richting de overheid door negatieve mediaberichtgeving, polarisatie en onduidelijke communicatie.

Tegelijkertijd verandert de democratische dynamiek. Publieke meningsvorming is gedigitaliseerd en gedemocratiseerd, waardoor inwoners meer invloed willen en verwachten. Besluitvorming moet sneller, transparanter en inclusiever, in een steeds meer diverse samenleving waar verschillen in taal, cultuur en digitale vaardigheden toenemen. Door afnemend vertrouwen in de overheid is de behoefte aan duidelijke en tijdige participatie groter dan ooit.

Daarnaast nemen de maatschappelijke opgaven in omvang en complexiteit toe, terwijl de financiële ruimte onder druk staat. Een kleine organisatie als Sliedrecht heeft niet altijd voldoende capaciteit, expertise of samenwerkingskracht om opgaven het hoofd te kunnen bieden of een constructieve gesprekspartner te zijn in regionale en maatschappelijke samenwerkingen.

De arbeidsmarkt blijft structureel krap. Nieuwe generaties medewerkers verwachten flexibiliteit, ontwikkelmogelijkheden en zingeving, terwijl tegelijkertijd ziekteverzuim en personeelsverloop hoog zijn. Doorstroommogelijkheden in een kleine organisatie zijn beperkt, wat het behouden van talent niet altijd vergemakkelijkt.

Digitalisering en internationalisering leiden tot nieuwe kwetsbaarheden, zoals digitale criminaliteit en afhankelijkheid van vitale digitale systemen. Kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkelt zich razendsnel en kan worden ingezet als hulpmiddel. Dit gebeurt echter vaak ongecoördineerd en zonder duidelijke richtlijnen, terwijl de impact op werkprocessen en kwaliteit van dienstverlening groot is.

Opgaven
De organisatie staat voor de opgave om de in 2025 vastgestelde visie op dienstverlening verder in te bedden in ons DNA. Een uniforme, integrale, samenhangende en klantgerichte manier van werken, waar medewerkers samenwerken met een open blik en versnippering en verkokering wordt tegengegaan. Een werkwijze waarbij de inwoner centraal staat.

Daarnaast is het noodzakelijk om te werken als een transparante overheid die vroegtijdig en vanuit verbinding samenwerkt met inwoners en partners. Dat betekent heldere, tijdige en begrijpelijke communicatie, open besluitvorming en het actief betrekken van inwoners bij keuzes. Ook het herstel en versterken van vertrouwen hoort hierbij, evenals het bieden van betrouwbare en neutrale gemeentelijke informatie.

De regionale samenwerking vraagt om verdere professionalisering: de organisatie moet een volwaardige en invloedrijke gesprekspartner zijn om complexe opgaven in de regio effectief op te pakken. Deze samenwerking vindt plaats op verschillende niveaus en in verschillende samenstellingen. Samenwerking draagt bij aan het vergroten van het lerend vermogen en de slagkracht van de organisatie. Daarnaast vragen de opgaven ook een vergroting van het strategisch vermogen en professionalisering van de organisatie.

Tegelijkertijd ligt er voor de organisatie een opgave om een aantrekkelijke werkgever te zijn en blijven in een krappe arbeidsmarkt. Dit betekent een organisatie die medewerkers ontwikkelmogelijkheden, betekenisvol werk en een moderne manier van werken biedt, zodat talent wordt aangetrokken én behouden. Ook hier kan regionale samenwerking kansen bieden.

Ook vraagt de toekomst om een meer opgavegerichte manier van werken, over teams en domeinen heen. Als kleine organisatie zal hierin geïnvesteerd moeten worden om dit écht van de grond te krijgen. We hebben ervaren dat we nog niet in staat zijn om deze manier van werken in te bedden in organisatie. Expertise en capaciteit moeten flexibel kunnen worden gebundeld rondom urgente maatschappelijke opgaven, in plaats van strak binnen teams of functieprofielen te blijven.

Naast investeren in weerbaarheid van de samenleving, zal ook de organisatie haar weerbaarheid moeten vergroten. We moeten beter voorbereid zijn op crises. Dit omvat het kunnen blijven functioneren bij uitval van cruciale infrastructuur, het verminderen van kwetsbaarheden en het waarborgen van continuïteit voor inwoners en partners.

Ten slotte staat de organisatie voor de opgave om kunstmatige intelligentie verantwoord, veilig en organisatiebreed in te zetten. AI biedt kansen voor betere communicatie, snellere processen en hoger werkcomfort voor medewerkers, maar vraagt om duidelijke kaders, vaardigheden en een bewuste implementatie.