Meer
Publicatiedatum: 03-12-2019

Inhoud

Programma onderdelen

Denkrichtingen ombuigingen

Inleiding

De Kadernota 2020 laat een structureel financieel tekort zien van een € 1,2 miljoen in 2020 oplopend tot een tekort van ca. € 2,9 miljoen in 2023. Het tekort wordt, zoals eerder aangegeven, voor een groot deel veroorzaakt door financiële ontwikkelingen op het sociaal domein en oplopende kosten bij de verbonden partijen.

Op het moment van het schrijven van deze Kadernota zijn de oplopende kosten sociaal domein volop in het nieuws. De VNG heeft een open brief aan het kabinet gezonden en een oproep aan het kabinet gedaan om de bijdrage voor met name het uitvoeren van de Jeugdwet substantieel te verhogen. Het kabinet heeft toegezegd extra middelen beschikbaar te stellen ter hoogte van 350 miljoen. Dit is echter aanzienlijk minder dan de 490 miljoen per jaar waar de VNG om vraagt. Voor de regio Zuid-Holland-Zuid betekent het beschikbaar stellen van 350 miljoen een extra bijdrage ter hoogte van € 6.625.000 en het beschikbaar stellen van 490 miljoen een extra bijdrage van € 9.275.000. Voor de gemeente Sliedrecht betekent dit, grofweg, een extra bijdrage van respectievelijk € 669.000 en € 937.000. De hoogte van de algemene uitkering wordt niet eerder bekend dan na bekendmaking van de meicirculaire 2019. Naar verwachting wordt deze meicirculaire 1 juni 2019 bekend gemaakt.

Nagenoeg alle gemeenten bereiden zich momenteel voor op substantiële bezuinigingen. Gezien de grote tekorten zullen gemeenten fundamentele keuzes moeten maken. Ongeacht voorgaande dient onze gemeente zich voor te bereiden op het treffen van maatregelen om de begroting 2020 en volgende jaren sluitend te maken. Dit is een grote uitdaging. Immers circa 50% van de totale begroting is belegd bij verbonden partijen en daarmee voor circa € 35 miljoen indirect beïnvloedbaar. De overige € 35 miljoen van onze begroting is slechts ten dele beïnvloedbaar omdat een substantieel deel van de taken die de gemeente uitvoert, wettelijke taken zijn.

Zoals eerder aangegeven biedt het college de raad een realistische Kadernota 2020 aan. Uiteraard zal ook de gemeente Sliedrecht een structureel sluitende begroting 2020 moeten opstellen. Het college wil, in samenspraak met de raad, de mogelijkheden verkennen welke maatregelen mogelijk zijn om de kosten te verlagen enerzijds en de inkomsten te verhogen anderzijds om zodoende een sluitende begroting 2020 te kunnen opstellen. Hiertoe zijn onderstaande "Denkrichtingen Ombuigingen" in deze Kadernota opgenomen. Bij een aantal denkrichtingen is een indicatie van de kosten/opbrengst gegeven. Na bespreking in de raad van de Kadernota zullen, afhankelijk van het standpunt van de raad over de denkrichtingen, de denkrichtingen verder gekwantificeerd worden.

Denkrichting ombuigingen

Denkrichtingen ombuigingen verhogen inkomsten

1. Kostendekkende tarieven, belastingen en heffingen
Uit de begroting 2019 blijkt dat binnen Sliedrecht nog niet bij alle gemeenteheffingen het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid, zoals sinds de kadernota 2013 is bepaald, wordt bereikt. De afvalstoffenheffing, havengelden, lijkbezorging, bouwleges, reinigingsrechten en de leges burgerzaken laten een lagere dan 100% kostendekkendheid zien. Op basis van de begroting 2019 bestaat er in potentie circa € 0,5 miljoen aan extra inkomsten op tarieven, belastingen en heffingen indien deze 100% kostendekkend worden gemaakt.

2. Verhogen Onroerende Zaakbelasting
De gemeente Sliedrecht scoort goed ten opzichte van andere gemeente als het gaat om de hoogte van de woonlasten: Sliedrecht heeft op 23 gemeenten na de laagste gemiddelde woonlasten. Met het verhogen van de tarieven van de Onroerende Zaakbelasting (OZB) voor inwoners en ondernemers kan de gemeente extra inkomsten genereren. Hierbij geldt dat het verhogen van de OZB met 1% structureel circa € 38.000 aan inkomsten betekent.

3. Scenario 1 vervallen precariobelasting
De gewijzigde wetgeving leidt ertoe dat er vanaf 2022 geen precario meer kan worden geheven ten aanzien van kabels en leidingen van nutsbedrijven. De gemeentelijke precario opbrengsten van circa € 750.000 vallen volledig weg in 2022. Dit is als zodanig al verwerkt in de Kadernota 2019 en de hieruit voorvloeiende begroting 2019. Vanaf 2022 bestaat de verwachting dat de doorbelasting van de precarioheffing aan de huishoudens vanuit Stedin en Oasen ook vervalt. Dit heeft een lastenverlichting voor de burger tot gevolg. Er zijn een viertal scenario's uitgewerkt welke in de bijlage bij deze Kadernota zijn opgenomen en al eerder zijn aangeboden aan de raad om de inkomsten van de gemeente hiervoor te compenseren. De voorkeur gaat uit naar scenario 1 waarbij de meest geleidelijke verhoging van zowel OZB en afvalstoffenheffing plaatsvindt voor de inwoners. Hiermee kan de gemeente Sliedrecht oplopend in 2023 € 0,6 mln. extra inkomsten genereren.

4. Meicirculaire en compensatie Rijk
Zoals in de inleiding is aangegeven, wordt het tekort in deze Kadernota voor een groot deel veroorzaakt in het sociaal domein en vindt er op dit moment volop lobby plaats bij het kabinet om het Rijk te laten bijdragen in dit tekort. De meicirculaire 2019 wordt naar verwachting op 1 juni 2019 gepubliceerd en kan mogelijk een groot effect hebben op het gepresenteerde tekort in deze Kadernota. Sliedrecht zal de uitkomsten van de meicirculaire 2019 direct financieel vertalen en, indien noodzakelijk, als erratum op deze Kadernota na 1 juni 2019 aan de raad aanbieden.

5. Verwerven subsidies
De gemeente Sliedrecht heeft in 2018 een succes behaald met het verwerven van subsidie voor het warmtenet. Naar analogie hiervan zal, zoals opgenomen in het CUP 2018 -2022, onderzoek gedaan worden naar de subsidiemogelijkheden op andere terreinen binnen Sliedrecht om zodoende de inkomsten te verhogen. Het is niet mogelijk om hiervoor al een financiële inschatting te maken.

6. Verkoop aandelenbezit
De gemeente bezit verhandelbare aandelen van zowel de Eneco als de BNG. De "stille" reserves op deze aandelen bedragen naar grove schatting circa € 17,5 mln. Met de verkoop van deze aandelen kan eenmalige naar grove inschatting circa € 17,5 mln. aan inkomsten worden gegenereerd. Daar staat tegenover dat het structurele dividend op deze aandelen komt te vervallen.

7. Inkomsten kantine genereren
De gemeente Sliedrecht beschikt in haar gemeentekantoor over een kantine waarvan de uitvoering bij een maatschappelijke partner berust. Deze maatschappelijk partner heeft als doel om mensen met een beperking een mogelijkheid te beiden zich verder te ontwikkelen. Samen met de maatschappelijk partner kan onderzocht worden hoe de kantine aan de inkomstenkant meer opbrengsten kan genereren.

8. Anterieure overeenkomst
De gemeente Sliedrecht neemt initiatieven vanuit de markt serieus en zet hiervoor ambtelijke capaciteit in. Onderzocht kan worden hoe we deze ambtelijke capaciteit en daarmee kosten op deze initiatieven meer in lijn kunnen brengen met het principe van kostendekkendheid. Daarnaast kan onderzocht worden welke mogelijkheden Sliedrecht heeft om de inzet van Sliedrecht op deze initiateven te laten compenseren door de markt.

Denkrichtingen ombuigingen verlagen uitgaven

1. Verlagen of schrappen van subsidies
De gemeente Sliedrecht bereikt haar doelen door onder andere het verstrekken van subsidies. Het subsidiebeleid van de gemeente Sliedrecht kan worden onderzocht naar nut-en noodzaak en mogelijkheden tot verlaging. Sliedrecht geeft circa € 4 miljoen uit aan subsidies.

2. (Politieke) ambities bijstellen
De begroting 2019 is gebaseerd op de vastgestelde ambities. Deze ambities komen bijvoorbeeld voort uit het College Uitvoeringsprogramma 2018 – 2022 maar ook uit de uitgangpunten op tal van beleidsterreinen zoals het onderhoudsniveau 's ten aanzien van groen, wegen en gebouwen. Deze ambities kunnen in het licht van het huidige tekort kritisch worden beoordeeld en eventueel worden bijgesteld.

3. Uitkomsten Taskforce sociaal domein
De gemeenten hebben voor de financiering van het sociaal domein een enorme opgaven. Zo ook de Drechtstedengemeenten en daarmee Sliedrecht. Het DSB onderkent de financiële opgave die er als regio en individuele gemeenten bestaat en wil hier op sturen. Er is daarom besloten een taskforce sociaal domein te vormen welke onder andere de opdracht heeft inzicht en overzicht te geven van alle mogelijkheden tot beleidsaanpassingen en het effect hiervan op het meerjarenperspectief. Deze uitkomsten worden in juli 2019 verwacht.

4. Oplopende kosten in sociaal domein als risico opnemen
In het nieuwe Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK) van de provincies is bepaald dat de ramingen van gemeenten gelijk moeten zijn aan de vastgestelde begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen, die leidend zijn. Er kunnen taakstellingen of bezuinigingen zijn opgelegd aan een gemeenschappelijke regeling. Deze worden door de toezichthouder alleen als reëel beschouwd, als het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling heeft besloten of en hoe deze opgelegde taakstelling daadwerkelijk wordt ingevuld. Gezien de mate van onzekerheid in de ontwikkeling van de kosten in het sociaal domein en het feit dat de Sociale Dienst Drechtsteden 2 jaar voorruit kijkt, is het denkbaar om een deel van de geraamde kostenontwikkelingen in het sociaal domein als risico te beschouwen en als zodanig te verwerken in de begroting. Een van de voorwaarde hierbij is wel dat de provincie door middel van lobby akkoord gaat met dit uitgangspunt.

5. Taken niet meer uitvoeren
De gemeente voert zowel wettelijke als niet wettelijke taken uit. Voor de niet wettelijke taken kan de gemeente onderzoek doen naar de nut en noodzaak en daarmee naar de financiële en maatschappelijke consequenties indien taken niet meer uitgevoerd worden. Het niet meer uitvoeren van taken zal ook leiden tot de reductie van personeelskosten en de daaruit voortvloeiende mogelijke frictiekosten.

6. Gebruiksduur activa verlengen of restwaarde toepassen
Het bezit van de gemeente Sliedrecht wordt geactiveerd en hierover wordt jaarlijks afgeschreven in termijnen zoals opgenomen in de vastgestelde nota activabeleid uit 2016. Er kan worden onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de gebruiksduur van deze activa te verlengen en/ of er rekening kan worden gehouden met een restwaarde om daarmee de afschrijvingslasten te verlagen.

7. Investeringen laten vervallen of uitstellen
De gemeente Sliedrecht kent een ambitieus investeringsprogramma voor de aankomende jaren. De nut- en noodzaak van deze investeringen kan opnieuw worden onderzocht in het licht van het huidige tekort om zo te bepalen of er investeringen zijn welke kunnen worden uitgesteld of kunnen komen te vervallen.

8. Accommodaties afstoten
In 2017 is het Integraal Huisvestingsplan (IAP) vastgesteld in de raad. Hierin zijn onder andere uitgangspunten geformuleerd ten aanzien van behoud of afstoten van deze panden. Buiten de scope van dit IAP vallen de binnensportaccommodaties zijnde de sporthallen, sportzalen en gymlokalen. Onderzocht kan worden welke mogelijkheden er zijn tot het afstoten van deze accommodaties en welke voordelige financiële consequenties dit heeft.

9. Beleid ten aanzien van (stille) reserves
Binnen de auditcommissie is begin 2018 een discussie gevoerd over de stille reserves en de onbenutte belastingcapaciteit. Niet alleen over de hoogte van deze grootheden, maar ook over de vraag of deze ingezet kunnen worden ten behoeve van het afdekken van onze risico's. Daarnaast heeft de raad al langer de wens geuit te bepalen wat een gewenste hoogte van de algemene reserve zou moeten zijn voor de gemeente Sliedrecht. Hiervoor is in samenwerking met Deloitte een notitie opgesteld welke einde 2018 zowel in de auditcommissie als in een fractiespecialistenoverleg is behandeld. Indien de uitgangpunten uit deze notitie worden vertaald naar een nieuwe Nota Weerstandvermogen en Risicomanagement kan hiermee een eenmalig voordelig resultaat van circa € 2,5 miljoen worden behaald.

10. Bedrijfsvoering gemeenschappelijke regelingen
In relatie tot de tekorten bij de gemeenten kan ook naar de budgetten van onze gemeenschappelijke regeling moeten gekeken. Onderzocht kan worden welke mogelijkheden onze gemeenschappelijke regelingen en haar dochters hebben ombuigingen te realiseren.

11. Dienstverlening Drechtsteden
Dienstverlening Drechtssteden (DD) is de organisatie die werkt voor de gemeente Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Sliedrecht. Dienstverlening Drechtsteden (gemeente Dordrecht) is de uitvoerder van de publieksdienstverlening. Op basis van een per medio 2014 opgestelde businesscase heeft Sliedrecht zich aangesloten bij DD en worden de publieksdienstverlening van DD afgenomen. Onderzocht moet worden of de uitgangspunten uit de businesscase ook worden gerealiseerd en welke mogelijkheden er bestaan voor kostenreductie door bijvoorbeeld het aanpassen van openingstijden en digitale toepassingen.

12. Herijking onderzoek uitbesteding buitendienst
Op basis van een gedegen onderzoek uit 2012 is bepaald dat de gemeente Sliedrecht blijft werken met een eigen buitendienst. De toenmalige uitgangspunten bij dit onderzoek kunnen worden vergeleken met de huidige werkelijke situatie. Zo kan worden bezien of het nog steeds financieel aantrekkelijk is een eigen buitendienst te behouden zonder hiervoor opnieuw een volledig onderzoek uit te moeten voeren.

13. Kostentoerekening subsidies
De gemeente Sliedrecht ontvang op diverse onderdelen subsidies. Er zou een onderzoek kunnen plaatsvinden of Sliedrecht binnen de ontvangen beschikkingen en geldende wet- en regelgeving alle mogelijkheden benut tot het toerekening van kosten.

14. Huisvestingsconcept gemeentekantoor
Binnen de gemeente Sliedrecht is recent het meubilair vervangen. De nieuwe bureaus bieden nu ook de mogelijkheden (door verstelbaarheid) om één werkplek te laten gebruiken door meerdere medewerkers en de werkplek optimaal in te stellen naar de wensen van de gebruiker. Onderzocht kan worden of er een huisvestingsconcept voor het gemeentekantoor kan worden ingevoerd die een reductie van de huisvestingskosten oplevert door bijvoorbeeld een flex-concept. Daarnaast kan onderzocht worden welke mogelijkheden er zijn ten aanzien van digitale technologieën om zowel de kantoorbehoefte van onze medewerkers te verkleinen als de ruimte voor burgerzaken voor onze inwoners.

15. Personeelsregelingen reduceren of schrappen
De gemeente Sliedrecht kent naast de landelijke arbeidsvoorwaardenregeling voor de sector gemeenten (CAR-UWO) ook een aantal lokale personeelsregelingen voor onze medewerkers. Onderzocht kan worden welke mogelijkheden er bestaan in het reduceren of schrappen van deze regelingen.

16. Aanpassingen in basisvoorzieningen
Op basis van een vergelijking met andere gemeenten kan worden bezien welke mogelijkheden er bestaan in de kostenreductie en beleidsaanpassingen voor basisvoorzieningen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de bibliotheek, sport en diplomazwemmen.